GIÁO DỤC LƯƠNG TÂM GIỚI TRẺ
THEO TINH THẦN KITÔ GIÁO TRONG THỜI ĐẠI MỚI
(Bài thuyết trình cho giới trẻ Hạt
Tây Bắc Phú Thọ tại Yên Tập 01/8/2015)
Dẫn nhập
Trong quá trình làm
người, mỗi người nhận được biết bao nguồn giáo dục khác nhau: giáo dục tại gia,
giáo dục tại trường lớp, giáo dục nơi Giáo Hội… Tất cả những nền giáo dục ấy đều
nhằm mục đích đào tạo nên một con người toàn diện cả về nhân bản lẫn tâm linh. Trong mỗi lĩnh vực con người nhận được một nền
giáo dục khác nhau. Khi nhắc về vấn đề giáo dục người ta dễ dàng liên tưởng đến
việc giáo dục văn hoá tại trường lớp mà quên đi mảng giáo dục về tinh
thần đóng vai trò không nhỏ trong việc hình thành nên con người. Vấn đề giáo dục
tinh thần quan trọng hơn cả có lẽ là vấn đề giáo dục lương tâm.
Vấn
đề lương tâm là vấn đề của toàn xã hội. Cho dù người có tôn giáo hay không tôn
giáo vẫn cảm thấy mình phải làm điều thiện tránh điều ác. Con người có tâm ngay thẳng sẽ xây dựng một xã hội
công bằng và tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hôm nay, vấn đề
lương tâm đang là vấn đề nhức nhối của thời đại. Sống trong xã hội văn minh
tiên tiến, nhưng gần như con người lại đang đánh mất lương tâm của mình hoặc có
lương tâm sai lạc. Đặc biệt trong giới trẻ, họ không còn cảm nhận được sự thôi thúc làm điều lành, tránh điều ác,
họ hành động một cách xem thường luân lý, đạo đức, gia phong, thậm chí đôi lúc
mất hết lương tâm: vụ Nguyễn Hải Dương và Vũ Văn Tiến, đều 24 tuổi trong vụ sát
hại 6 người trong gia đình đêm 7/7/2015. Vì thế, vấn đề giáo dục lương tâm
cần phải đặt lại.
Cách riêng, Giáo hội
Công giáo có đường hướng giáo dục riêng của mình. Ngoài việc giáo dục để rèn
luyện nhân cách con người sống hữu ích cho cộng đồng, giáo dục Kitô giáo còn nhắm
đến việc giáo dục con người trở nên con
Thiên Chúa. Hơn thế nữa, trước thực trạng xuống cấp về tình trạng luân
lý, đạo đức của giới trẻ, giáo dục Kitô giáo ngày nay nhấn mạnh đến việc giáo dục lương tâm. Vậy Kitô giáo bằng
hình thức giáo dục nào mới có khả năng đưa lương tâm người trẻ trở về với nẻo
chính đường ngay?
1. Giới trẻ và những cơn khủng hoảng trong thời đại mới
Thế giới đang biến
đổi từng ngày do bàn tay và khối óc của con người tác động lên nó. Các công
trình nghiên cứu, những phát minh trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật ra đời được
tính bằng cấp số nhân làm cho thế giới đạt đến nền văn minh vượt bậc. Sống
trong xã hội mà các ngành khoa học chế tạo máy đã phát triển thay thế cho lao động
chân tay, con người dường như cảm thấy mình được thoả mãn mọi nhu cầu
trong cuộc sống. Cả guồng máy sản xuất hàng hoá, dịch vụ nhằm phục vụ con
người cách tốt nhất, nhanh nhất, rẻ nhất. Đã qua rồi thời kỳ con người chỉ biết
ăn no mặc ấm để tiến đến thời kỳ ăn ngon mặc đẹp. Mọi thứ như đang mời chào con
người đến để hưởng dùng.
Trong xu hướng phát triển của xã hội, giới trẻ là thành phần nhạy cảm nhất
với những thành tựu của khoa học kỹ thuật: máy tính, điện thoại, ipad,
internet…. Bởi lẽ họ là một bộ phận được thừa hưởng những thành quả ấy và là
người tiếp bước trên con đường khoa học để đưa thế giới này bước sang trang mới.
Tuy sống trong một xã hội văn minh, tiến bộ và đầy đủ tiện nghi như thế nhưng
người trẻ hôm nay đang rơi vào trong cuộc khủng hoảng về ý nghĩa và căn tính của
đời mình. Đôi lúc các bạn trẻ cảm thấy mình như bị cô đơn và trống rỗng.
2. Khủng hoảng về căn tính và ý nghĩa của cuộc sống
Khi đọc các tập
sách phóng sự của tác giả Cù Mai Công và Vương Liễu Hằng bàn về giới trẻ Việt
Nam, người ta không khỏi giật mình về những sinh hoạt không lành mạnh và không
đúng đắn của một bộ phận giới trẻ ngày nay. Tất cả những hành động ấy như muốn
nói lên rằng giới trẻ đang rơi vào trong cơn khủng hoảng mới của thời đại - khủng hoảng về ý nghĩa đời mình.
Trong cuộc sống, hoạt
động trong bất kỳ lĩnh vực nào, người ta đều phải có lối đi rõ ràng hay nói
cách khác họ phải có định hướng. Tuy
nhiên, giới trẻ hôm nay lại đang loay hoay để đi tìm định hướng cho đời
mình. Không thiếu những người trẻ đang dần đánh mất hướng đi của mình do các
trào lưu của xã hội hiện đại bày ra trước mắt họ. Điển hình là trào lưu tục hoá bành trướng theo đà phát
triển của khoa học đã nhận chìm giới trẻ trong cơn mê của trào lưu hưởng thụ. Trào lưu này đã làm cho giới trẻ hôm nay “gần như chẳng còn một lý tưởng nào để tranh
đấu và để sống! Các ý thức hệ lớn đã bị sụp đổ, bây giờ phải sống và đối diện với
vực thẳm vô nghĩa của một xã hội tiêu thụ. Trong một mức độ nào đó, họ là nạn
nhân của buổi giao thời, đang lần mò, quờ quạng trong tăm tối, với tâm sự bi
đát và nỗi niềm lo riêng… để tìm một hướng đi cho cuộc sống”. Các hiện
tượng phi chuẩn mực hay tha hóa trong tầng lớp người trẻ hôm nay có thể nói đều
xuất phát từ hiện trạng bị chao đảo trong cơn bão thực dụng. Nhiều bạn trẻ cảm
thấy chán sống vì họ không tìm được ý nghĩa cho đời mình. Khi không tìm được ý
nghĩa sống, người trẻ dễ rơi vào những tệ nạn của xã hội, bi quan. Chính lối sống
không định hướng làm cho người trẻ hôm nay trở nên hoang mang, bất mãn với hiện
tại, thích hưởng thụ mà không lao động. Bên cạnh hiện trạng sống không định
hướng, người trẻ hôm nay còn rơi vào một cuộc khủng hoảng khác - khủng
hoảng về luân lý, đạo đức.
3. Khủng hoảng về luân lý, đạo đức
Có lẽ chúng ta đều
thấy nền luân lý đạo đức của giới trẻ
ngày nay đang xuống dốc một cách trầm trọng. Truyền thống đạo đức của cha ông hầu
như không được mấy người trẻ quan tâm, để ý, thậm chí bị coi là lạc hậu, lỗi thời.
Mọi hành động của người trẻ hôm nay đều dựa trên tự do, điều mà họ cho rằng họ có quyền sử dụng nó một cách tối đa.
Chính vì thế, thảm trạng sống nháp thử trước hôn nhân, quan hệ trước hôn nhân, phá
thai đang là vấn đề đau nhức của của các nhà luân lý và của những ai đang thao
thức về tệ trạng này. Đối với người trẻ hôm nay, vấn đề luân lý, đạo đức không
còn một tác động nào đối với họ, có chăng họ biết, nhưng hết sức coi thường. Xã
hội sẽ phải tự hỏi đâu là nguyên nhân của thảm trạng này?
Khoa học hôm nay đã
giải quyết được rất nhiều vấn đề trong cuộc sống mà trước đây con người vẫn coi
đó là các hiện tượng của thần linh. Vì vậy, khoa học như đang muốn giản lược
Thiên Chúa vào trong thế giới và nhắm đến chiều kích của con người tại thế. Điều
này làm cho phong trào khử thiêng tục hoá được
khai sinh. Trào lưu tục hoá tự bản chất và định nghĩa là một phong
trào về tư tưởng và thái độ chủ trương một nền nhân bản tuyệt đối không có
Thiên Chúa, bị thu hút bởi sự say mê hưởng thụ và tìm kiếm hưởng lạc mà không
quan tâm gì đến mối nguy “mất linh hồn”. Thế nào trào lưu tục hoá cũng
làm hao mòn cảm thức về tội. Cùng lắm
tội chỉ còn là một điều xúc phạm đến con người. Như thế, trào lưu tục
hoá đã làm cho giới trẻ ngày nay không
còn cảm thức về tội, và họ có quyền hành động mà không quan tâm đến vấn đề
luân lý, đạo đức. Nói cách khác, tiếng nói thâm sâu nơi người trẻ là tiếng nói
của lương tâm không còn vang vọng trong đời sống của họ. Thực tế này đã được Đức
Giáo Hoàng Piô XII diễn tả một cách ấn tượng: “tội của thế kỷ chúng ta là mất
cảm thức về tội”. Nghĩa là chúng ta phạm tội mà không cho là mình phạm tội,
chúng ta đang tìm đủ mọi lý luận để hợp thức hóa hành động phạm tội của mình.
Người ta vẫn nói
người trẻ hôm nay không hành động theo lương tâm, hay mạnh hơn nữa người trẻ
không còn lương tâm, vậy lương tâm là gì?
4. Định nghĩa lương tâm
Hội thánh Công giáo đã đưa
ra nhiều định nghĩa về lương tâm, mỗi định nghĩa trình bày một khía cạnh của
lương tâm như sau :
a) “Lương tâm là tâm điểm sâu lắng nhất và là cung thánh của con người; nơi
đây con người hiện diện một mình với Thiên Chúa và tiếng nói của Người vang dội
trong thâm tâm họ" (HCMV số 16).
b) “Lương tâm là một phán quyết của lý trí; nhờ
đó, con người nhận biết một hành vi cụ thể mình định làm, đang làm hay đã làm,
là tốt hay xấu. Trong lời nói và hành động, con người phải trung thành tuân
theo điều mình biết là chính đáng và ngay lành. Nhờ phán quyết của lương tâm,
con người ý thức và nhận ra những quy định của luật Thiên Chúa.” (GLCG
số 1778).
c) "Lương tâm là một lề luật của tinh thần
con người, nhưng vượt trên con người. Lương tâm ra lệnh, nêu lên trách nhiệm
và bổn phận, điều chúng ta phải sợ và điều có thể hy vọng…” (GLCG số
1778).
d) “Lương tâm là sứ giả của Đấng nói với chúng ta sau một bức màn, dạy dỗ
và hướng dẫn chúng ta, trong thế giới tự nhiên cũng như trong thế giới ân sủng.” (GLCG
số 1778).
Như vậy, tiếng nói lương
tâm chính là ân huệ mà Thiên Chúa đã ban cho loài người, như là của ăn tinh thần,
mà Chúa Giêsu đã tuyên bố: “Người ta sống không chỉ nhờ cơm bánh, nhưng
còn nhờ mọi lời miệng Thiên Chúa phán ra" (Mt 4,4).
Tóm lại, lương tâm là
tiếng nói vô hình của Thiên Chúa trong tâm hồn con người, thúc giục con người
hãy yêu mến và làm điều thiện, tránh xa điều ác.
5. Lương tâm theo đạo lý truyền thống của Giáo Hội
Về bản chất của
lương tâm Thánh Công đồng Vatican II trong Hiến chế Mục vụ về “Giáo
Hội trong thế giới ngày nay” viết: “Con người khám phá ra tận
đáy lương tâm một lề luật mà chính con người
không đặt ra cho mình, nhưng vẫn phải tuân theo, và tiếng nói của lương tâm
luôn luôn kêu gọi con người phải yêu mến và thi hành điều thiện cũng như tránh
điều ác. Tiếng nói ấy âm vang đúng lúc trong tâm hồn của chính con người: hãy
làm điều này, hãy tránh điều kia. Quả thật con người có lề luật được Chúa khắc
ghi trong tâm hồn. Tuân theo lề luật ấy chính là phẩm giá của con người và
chính con người cũng sẽ bị xét xử theo lề luật ấy nữa. Lương tâm là tâm điểm
sâu kín nhất và là cung thánh của con người, nơi đây con người chỉ hiện diện một
mình với Thiên Chúa và tiếng nói của Ngài vang dội trong thâm tâm họ. Nhờ lương
tâm, lề luật được thực hiện trong sự yêu mến Thiên Chúa và anh em, và được biểu
lộ cách kỳ diệu” (CĐ Vatican II,
Hiến chế Vui mừng và Hy Vọng số 16).
Như thế, lương tâm
là nơi sâu thẳm nhất của con người, nhờ đó con người nhận biết điều lành điều dữ,
đồng thời giúp con người hành động để chu toàn bổn phận làm người của mình. Mỗi
người đều phải tuân theo chỉ thị của lương tâm vì đó là tiếng nói cuối cùng mà
con người có thể nghe được Lời của Thiên Chúa. Theo lẽ đó, con người có quyền lợi
và nghĩa vụ tuân theo tiếng nói của lương tâm.
Tuy nhiên “Thiên
Chúa tôn trọng phẩm giá con người do chính Ngài tạo nên, phẩm giá ấy phải được
hưởng tự do và được hướng dẫn theo phán đoán của chính con người. Con người
luôn có tự do để hành động theo lương tâm của mình vì vậy “không ai bị cưỡng
bách hành động trái với lương tâm, cũng như không ai bị ngăn cấm hành động theo
tiếng lương tâm nhất là trong lĩnh vực tôn giáo. Con người có quyền tự do để
hành động theo lương tâm của mình và không có một ai có quyền ngăn cản một con
người hành động theo lương tâm của mình. Tuy nhiên, người ta sẽ tự hỏi, nếu con
người luôn hành động theo lương tâm thì liệu lương tâm của con người có hoàn
toàn đúng để hướng dẫn mọi hành động hay không?
Vấn đề lương tâm có
thể sai lầm hay không đã được tranh luận rất nhiều nhưng Đức Thánh Cha Gioan
Phaolô II trong Thông điệp Veriatis Splendor đã công nhận: “Các phán đoán của lương tâm luôn có nguy cơ sai lầm. Lương tâm không
đưa ra một phán đoán vô ngộ: lương tâm có thể sai lầm”. Như thế, lương
tâm không phải lúc nào cũng đưa ra các phán đoán đúng nhưng lương tâm vẫn có thể
sai lầm, nhưng điều quan trọng nằm ở chỗ sai lầm ấy khả thắng hay bất khả thắng.
Trong trường hợp lương tâm sai lầm bất khả thắng không làm mất phẩm giá và tính
bắt buộc, nó vẫn là tiêu chuẩn gần cho hành động luân lý. Công đồng
Vatican II cũng đã xác nhận: “Lương tâm nhiều khi lầm lạc vì vô tri bất khả thắng,
nhưng cũng không vì thế mà mất hết phẩm giá. Nhưng không thể nói như vậy khi
con người ít lo lắng tìm kiếm điều chân và điều thiện cũng như khi vì thói quen
phạm tội mà lương tâm dần dần trở nên mù quáng”.
6. Bạn trẻ và vấn đề lương tâm
Như trên đã trình
bày, người trẻ hôm nay đang rơi vào cơn khủng hoảng của ý nghĩa và căn tính về
chính đời sống của họ. Bên cạnh đó, họ lại rơi vào trong tình cảnh nền luân lý
và đạo đức đang xuống dốc trầm trọng. Vì vậy, họ chẳng còn biết bám víu vào đâu
để quy chuẩn cho hành động của mình. Mọi hành động của người trẻ bây giờ chỉ
còn cách dựa trên phán đoán của họ hay nói cách khác dựa vào tiếng nói của
lương tâm. Tuy nhiên, lương tâm lại không phải là vô ngộ. Hơn thế nữa, trong
xã hội hiện nay, đôi khi nhu cầu sinh sống và phát triển đã kéo theo những hệ luỵ làm
cho lương tâm con người bị sai lệch hoặc bị mất phương hướng. Chính vì lẽ
đó có thể giải thích những hoạt động không lành mạnh của giới trẻ hôm nay đa phần
là do sự lệch lạc của tiếng nói lương tâm.
“Nhân chi sơ tính bản
thiện”, nhưng do sống trong môi trường không được đào luyện lương tâm đúng đắn,
lương tâm người trẻ dần trở nên xơ cứng, dẫn đến chai lì. Đứng trước một hành động
cần đến sự phán đoán đúng sai, thì lương tâm lại rơi vào tình trạng bối rối nếu
không muốn nói là sai lầm. Đôi khi do người trẻ mất cảm thức về tội nên lương
tâm của họ cũng chẳng còn biết đâu là đúng, đâu là sai. Tệ hại hơn nữa, có nhiều
bạn trẻ nại vào quyền tự do lương tâm để làm những gì mình cho là đúng.
Đứng trước thực trạng
như thế đòi hỏi cần phải giáo dục lương tâm cho người trẻ. Bởi lẽ muốn người trẻ
sống tốt và có ích cho đời, họ cần phải biết hành động thế nào cho đúng và điều
này chỉ có nơi thâm sâu nhất của họ trả lời.
7. Giáo dục lương tâm cho giới trẻ
Giáo dục lương tâm
cho người trẻ là điều cần thiết và bức bách trong giai đoạn xã hội đổi mới từng
ngày, nhưng công việc giáo dục này nên bắt đầu từ đâu? Thiết nghĩ, công việc
giáo dục lương tâm phải khởi đi từ con đường
của sự thật, vì lương tâm là tiếng nói sâu thẳm và trung thực nhất nói cho
con người làm lành lánh dữ.
a. Dẫn dắt người trẻ đi trên con đường chân lý
Trả lời một cuộc phỏng
vấn báo Thanh Niên, ông Trần Quốc Thuận, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội thẳng
thắn nói: “Cái lớn nhất bị mất, đó
là đạo đức. Chúng ta sống trong một xã hội mà chúng ta phải tự nói dối với nhau
để sống. Nói dối đã trở thành thói quen hằng ngày của xã hội Việt Nam. Thói
quen đó lặp đi lặp lại nhiều lần thành ‘đạo đức’, mà cái ‘đạo đức’ đó
là rất mất đạo đức. Đó là một cái nguy nhưng tôi thấy ít người quan tâm”. Sống
trong môi trường gian dối, con người dễ bị lây nhiễm và dần trở thành quen và
cho rằng gian dối cũng chỉ là hiện tượng bình thường trong cuộc sống. Vì thế,
gian dối tràn lan trong xã hội hôm nay và ngay cả trong lĩnh vực không ai ngờ tới
là giáo dục nó cũng đã len lỏi vào.
Sống trong xã hội
mà gian dối đã tràn lan ắt hẳn người trẻ cũng bị lây nhiễm ít nhiều. Do
đó, muốn giáo dục lương tâm cho người trẻ trước hết phải hướng dẫn họ đến và đi trên con đường của sự thật, của chân lý.
Để có được một lương tâm trong sáng, điều trước tiên là phải tìm kiếm sự thật. Dựa trên sự thật ấy,
lương tâm con người mới đưa ra những phát xét sau cùng. Tuy nhiên, sự thật ở
đâu?
Đức Thánh Cha Gioan
Phaolô II trong ngày quốc tế 27-11-1988 đã nói với các bạn trẻ: “Sự thật ở nơi Ngôi Lời của Cha: đó là điều
chúng ta muốn nói khi nhìn nhận Đức Giêsu là sự thật. “Sự thật là gì?” Philatô
đã hỏi Người. Bi kịch Philatô đã sống là sự thật đang đứng trước mặt ông nơi
con người Đức Giêsu Kitô, mà ông đã không thể nhận ra được. Các bạn trẻ thân mến,
bi kịch đó không nên tái diễn trong đời chúng ta. Đức Kitô là trung tâm của đức
tin Kitô giáo, đức tin mà Hội Thánh ngày nay đang công bố, cũng như đã luôn
luôn công bố với mọi người: Thiên Chúa đã làm người”. Sự thật mà Đức
Thánh Cha muốn giới thiệu cho các bạn trẻ là sự thật về Đức Giêsu, Con Thiên
Chúa đã làm người và “cư ngụ giữa chúng ta” (Ga 1,14). Hơn thế nữa, Giáo Hội
và tất cả mọi người đều phải loan báo cho toàn thế giới về “Sự Thật, đó là Đức
Giêsu Kitô”.
Đức Giêsu nói: “Chính Thầy là Con Đường, là Sự Thật và là Sự
Sống” (Ga 14,6), vì thế, hướng người trẻ đi trên con đường của sự thật
chính là đưa họ đến gần với Đức Giêsu hơn. Nói cách khác, chỉ Đức Kitô mới thoả mãn
cơn khát sự thật về Thiên Chúa, về con người, về cuộc đời và thế giới. Với sự
thật của Đức Giêsu, các bạn trẻ sẽ có thêm sức mạnh để đương đầu với những
thách đố của thời đại, những vấn đề lớn của cuộc đời, những gian dối, lừa lọc của
những thú vui lạc thú, của cải vật chất và những nguy hiểm của những tệ nạn xã
hội hôm nay. Nơi sự thật là Đức Giêsu, người trẻ được tăng cường mọi năng lực
và củng cố nhận thức về sứ mạng của mình.
Tóm lại, để lương
tâm người trẻ trở nên trong sáng trước những thách đố của sự giả tạo của trần
thế, trước tiên cần hướng dẫn họ đến với sự thật là Đức Kitô. Chỉ nơi Đức Kitô
người trẻ mới tìm được sự thật và cũng chính Người sẽ dẫn dắt họ trên con đường
của Chân Lý. Một khi gặp gỡ được Đức Kitô, lương tâm của người trẻ mới tìm thấy
sự thật để hướng dẫn họ làm điều thiện và tránh điều ác.
Tuy nhiên, hướng người trẻ về Đức Kitô mới chỉ là một chiều kích
mang tính hướng thượng, song song đó cần phải hướng dẫn người trẻ can đảm đối
diện với lương tâm của mình.
b. Khôi phục cảm thức đúng đắn về tội
Trào lưu tục hoá và
khuynh hướng hưởng thụ đã làm cho người trẻ ngày nay dần mất đi cảm thức về tội.
Điều này có nghĩa rằng, giới trẻ hôm nay không cảm thấy mình có tội, tự giảm chức
năng của tội, hoặc tội phong trào: người ta làm được mình cũng làm được. Như thế,
tội lỗi không còn khả năng làm cho lương tâm người trẻ bị giày vò hay cắn
rứt nữa. Người trẻ triền miên phạm tội và mức độ tội ác ngày càng gia tăng,
nhưng chính họ không cảm thấy mình có tội và ra như họ đã được miễn nhiễm với tội
lỗi. Đánh mất cảm thức về tội, bất chấp nền luân lý và đạo đức, giới trẻ đang
mang bộ mặt “lang sói”. Họ tự huỷ diệt những mầm sống, những đứa con
vô tội được trao cho họ. Trước thảm cảnh như thế, người ta chỉ còn biết kêu gào
đến tiếng nói lương tâm của các bạn trẻ. Tuy nhiên, tiếng nói lương tâm của người
trẻ đã tắt lịm từ bao giờ bởi họ đã đánh mất cảm thức về tội. Sự việc xem ra bị
rơi vào vòng luẩn quẩn không thể thoát ra được. Vậy khôi phục cảm thức đúng đắn
về tội nơi người trẻ phải bắt đầu từ đâu?
Trước tiên, người trẻ hiểu rằng
“tội lỗi như một phần trọn vẹn của sự thật về con người”, như lời Thánh Gioan:
“Nếu chúng ta nói là chúng ta không có tội, chúng ta tự lừa dối mình, và sự thật
không ở trong chúng ta” (1 Ga 1,8-9). Con người là tội nhân, luôn yếu đuối,
có khả năng phạm tội và có xu hướng phạm tội, vì thế phải cậy dựa vào lòng
thương xót của Thiên Chúa. Tuy nhiên, cần thận trọng trong công việc này kẻo dễ
đưa người trẻ vào tình trạng lương tâm bối rối, thấy đâu cũng là tội và rơi vào
cơn khủng hoảng mặc cảm về tội.
Thứ đến, cần giáo dục người trẻ
về hệ thống các nguyên tắc của lý trí và đức tin mà Hội Thánh vẫn chủ
trương. Như trên đã trình bày, lương tâm là phán đoán của lý trí, nếu người
trẻ bị “hổng” kiến thức về những nền tảng và tiêu chuẩn của hành động luân lý, ắt
hẳn các phán đoán khó lòng đưa ra kết quả trung thực và đúng đắn. Để khắc phục
tình trạng này, người trẻ phải được học hỏi giáo lý thánh thiện và vững chắc của
Giáo Hội và nền luân lý Kitô giáo qua các khoá học, các dịp tĩnh tâm, hội thảo….
Bên cạnh đó, để khôi phục cảm thức về tội, Đức
Thánh Cha Gioan Phaolô II trong Tông huấn Sám hối và Hoà giải nhắc nhở
thêm: “Điều này (khôi phục cảm thức về tội) sẽ
được hỗ trợ nhờ một nền giáo huấn chân chính được soi sáng bởi Thần học Kinh
Thánh về Giao ước, nhờ việc chăm chú lắng nghe và tin tưởng đón nhận Huấn quyền
của Hội Thánh không ngừng soi dẫn các lương tâm và nhờ việc thực hành chu đáo
hơn nữa Bí tích Sám Hối”.
Cuối cùng là việc hướng dẫn người
trẻ đến với nguồn suối ân sủng là các Bí tích, đặc biệt là Bí tích Sám Hối. Qua
Bí tích Sám Hối, người trẻ sẽ xem xét lại lương tâm của mình để nhìn nhận những
thiếu sót, lỡ lầm. Không những hướng dẫn cho người trẻ đến với Bí tích Sám Hối
khi mắc tội trọng mà nên khuyến khích họ năng đến với toà cáo giải để
xưng thú các tội nhẹ. Khi các bạn trẻ năng đi xưng tội, kể cả những lúc chỉ mắc
tội nhẹ thì cũng giúp cho việc xét đoán của lương tâm được bén nhạy, chống lại
những xu hướng thấp kém xấu xa, và tiến bộ trong đời sống tinh thần.
Tóm lại, để lương
tâm của người trẻ nhận định đúng sai, thiện ác, cần cung cấp cho họ một hệ thống
đạo lý và những tiêu chuẩn hành động luân lý. Dựa trên những cơ sở đó, lương
tâm của người trẻ sẽ đưa ra phán đoán về các giá trị luân lý mà họ sẽ làm. Bên
cạnh đó, cũng nên hướng dẫn họ trông cậy vào lòng thương xót vô biên của Thiên
Chúa qua Bí tích Giao Hoà, cho dẫu họ đang phải đối mặt với những cam go của
cuộc sống.
Kết
Huấn luyện lương
tâm luôn đòi hỏi một quá trình dài. Không thể mong đợi việc giáo dục này trong
một thời gian ngắn ngủi. Lương tâm phải được rèn luyện từ nhỏ ngay trong môi
trường gia đình dưới sự hướng dẫn của cha mẹ. Một lương tâm được rèn luyện tốt
sẽ phán đoán ngay thẳng và chân thật. Việc giáo dục lương tâm rất cần thiết cho
những người chịu các ảnh hưởng tiêu cực và bị tội lỗi cám dỗ làm theo ý riêng
và bỏ những giáo huấn chính thức. Giáo dục lương tâm là nhiệm vụ phải theo đuổi
suốt đời. Giáo dục lương tâm bảo đảm tự do và tạo bình an trong tâm hồn.
Giáo dục lương tâm
hay huấn luyện lương tâm chính là giúp cho con người nhận thức được sự biến chất,
thoái hóa cái tâm của mình và cố gắng cải thiện, cố gắng điều chỉnh để đưa cái
tâm bị biến chất, thoái hoá về với cái chính tâm, cái tâm thiện tức
là lương tâm. Nhờ sự hướng dẫn của lương tâm, mỗi người, trong mọi hoàn cảnh của
cuộc sống, luôn có thể lắng nghe, nhận ra được Ý Chúa và quyết tâm đem ra thực
hành.
Mến chúc các bạn luôn mở rộng
lòng đón nghe tiếng Chúa, giáo huấn của giáo hội, lời dạy bảo của những người
hưũ trách, siêng chăm học giáo lý, lãnh nhận các bí tích, nhờ đó các bạn sẽ có
một lương tâm ngay thẳng để không ngừng yêu mến và làm điều thiện, tránh xa điều
ác.
Lm. Giuse Nguyễn Văn Hạnh